Monthly Archives: February 2014

Plato de fantast en Socrates de Messias

“De westerse filosofie kan het beste gekarakteriseerd worden als een serie voetnoten bij Plato”, aldus de Britse filosoof Alfred Whitehead eind 19e eeuw.

PlatoPortret

Plato

De grootste invloed op de briljante Plato was zijn ‘leermeester’ Socrates. De geschiedenis heeft, op basis van de dialogen van Plato, deze Socrates verheerlijkt tot een mythisch figuur. Een Messias voor de filosofie. Niet een pedante en listige sofist die zijn waarheid als absoluut en onkreukbaar oplegt, maar een eloquente, onverstoorbare wijsgeer die door middel van het stellen van de juiste vragen samen met zijn gesprekspartner op zoek gaat naar een oplossing voor een ethisch dilemma of een moreel dispuut. Beetje simplistisch weergegeven want een filosoof biedt nooit antwoorden. Hij geeft slechts een systematiek om mensen niet te laten verdwalen in hun zoektocht. Elk antwoord dat gevonden wordt, levert weer nieuwe vragen op en dus is de zoektocht nooit klaar. Bij Socrates wordt de vergelijking met een vroedvrouw vaak gemaakt omdat hij mensen hielp  bij het op eigen kracht ‘baren’ van de waarheid.

SocratesPortrait400

Socrates

Deze Socratische methode werd de basis voor de dialogen van Plato want Socrates schreef natuurlijk zelf niets. Net als Jezus van Nazareth onderwees Socrates door op straat te zijn en met mensen in discussie te gaan. Niet om deze mensen te overtuigen van zijn eigen gelijk maar om die mensen te doen beseffen dat hun oplossing misschien wel de basis van het volgende probleem was. Plato wilde niet, gelijk de sofisten,  gezien worden als hautain of hooghartig en dus verzon hij een list. Hij verzon een Messias. Hij verzon Socrates. De perfecte gesprekspartner.

Laat die boodschap maar even op je inwerken. Socrates, één van de grondleggers van de hedendaagse westerse filosofie, de onnavolgbare denker die ons de ethiek gaf,  is een hersenspinsel van de fantast Plato.

Volgens mijn hypothese was het Plato zelf die blootsvoets en met een sobere mantel de straten van Athene bewandelde en stiekem schreef over een man die dit ook gedaan zou hebben in een tijd van grote maatschappelijke onrust.  Plato schreef over deze man met een aan liefde grenzende bewondering. Deze Messias bezat alle eigenschappen die een man diende te bezitten.  Hij was charismatisch, dapper, ad rem en integer.  Een man die, volgens het orakel van Delphi, vele malen wijzer was dan alle andere mannen. In zijn jonge jaren was deze eerste homo universalis een onverzettelijk soldaat geweest die onvermoeibaar vocht voor waar hij oprecht in geloofde. Na de oorlog had hij zijn geest scherp gehouden door te redetwisten met eenieder die hem daartoe uitdaagde. Hij was een liefhebbend  vader voor zijn kinderen en een toegewijd echtgenoot voor zijn vrouw. Socrates kon nog net geen water in wijn veranderen maar veel scheelde dat niet.

De jonge Plato was zoekende, zoals iedere jonge filosoof aan het zoeken is.  Hedendaagse filosofen hebben een weids spectrum aan denkers en stromingen waar we uit kunnen kiezen om te bestuderen en te verfijnen. Zoals met alles is er in de 21ste eeuw ook in de filosofie sprake van een overvloed aan keuzes. Plato was dusdanig intelligent dat hij niet veel had om tegenop te kijken. Hij kwam uit een gegoede Atheense familie en was dus onderwezen door de beste leraren die de stadstaat te bieden had. Hij was onderwezen in natuurfilosofie, kosmologie en mathematica. Alles was gekaderd en alles werd verklaard.

Socrates schiep een kaderloos kader voor de jonge Plato. De oude, vrijgevochten leermeester was nodig om alles los te kunnen laten. Zaken als het polytheïstisch geloof van de oude Grieken, uiterlijk vertoon, macht en vleselijke verlangens. Een filosoof moet alle menselijke neigingen onderdrukken en zich slechts laten voortdrijven door zijn zucht naar meer en betere kennis. Pas dan kan hij echt objectief en vernieuwend zijn.

jezus-heuvel-zon

Jezus

Dat Jezus Christus de straten van Nazareth bewandelde, valt onmogelijk te bewijzen. Alle bewijs dat daarvoor bestaat komt uit tweede of zelfs derde hand. Het is een kwestie van geloof. Hetzelfde geldt voor Socrates. Er is geen enkel bewijs dat deze bescheiden man ooit in zijn sobere mantel door Athene zwierf op zoek naar de waarheid. Laten we nu, voor de discussie, even aannemen dat we het graf van Jezus kunnen openen, dat we daar zijn lichaam vinden en op die manier de wederopstanding kunnen weerleggen.

Laten we voor de discussie even aannemen dat dit archeologisch mogelijk is. We mogen dan aannemen dat de gevolgen voor christenen desastreus zouden zijn. Dan zullen de mensen die diep religieus in het leven staan alle grip op de realiteit verliezen. Dan zijn ze dus alleen in dit universum, is er geen leven na dit leven, is er geen alwetende verteller die over hen waakt en weten ze niet meer wat goed en fout is.

Bij Socrates ligt dit anders. Zijn fysieke bestaan is ondergeschikt aan de morele dilemma’s en ethische problemen die hij behandelt en de oplossingen en antwoorden die hij daarvoor vindt, zouden exact hetzelfde zijn.

Het zou niks veranderen aan hoe wij met elkaar omgaan, hoe we een goede samenleving vorm kunnen geven, hoe we moeten denken om ‘goede’ mensen te zijn en hoe we kunnen omgaan met het feit dat er misschien wel helemaal geen God bestaat. Wat we dus het beste zouden kunnen doen is het mythische en het bijgeloof overstijgen en zelf de verantwoordelijkheid nemen voor onze eigen acties.

Interessante hypothese dacht ik zo. Interessant maar onmogelijk falsifieerbaar. Een hypothese die ik niet onderbouwen kan omdat ik er zelf niet bij ben geweest maar fuck it. Zoals Albert Einstein al zei: “verbeelding en fantasie zijn vele malen belangrijker dan kennis.”

EinsteinLSD

Albert Einstein

Liefde is liefde niet

Liefde is liefde niet als zij zich laat temperen.
Liefde is liefde niet als zij gaat wanneer men dat wenst.
Zij is een baken van bestendigheid.
Als de Poolster die het dolend schip naar zijn bestemming leidt.
Tijd kan haar niet raken.
Zij is geen onnozelaar.
Zij is standvastig tot de laatste ademtocht.